آنا آخماتوا و ایران

آنا آخماتوا و ایران دو شنبه 7 اردیبهشت 1394

آنا آخماتوا و ایران

آنا آخماتوا و ایران

امسال علاقه مندان به شعر و شعرسرایی از سراسر دنیا 125 مین سالروز تولد آنا آخماتوا را جشن گرفتند.

کنفرانس بین المللی « آنا آخماتوا در فضای فرهنگ جهانی» در شهر سنت پترزبورگ برگزار شد. در عرض چند روز پایانی شب های سفید، پژوهشگران در حوزه شعر شاعره روس به موزه آخماتوادر خانه فانتان و کتابخانه ملی روسیه رفتند. ادبیان و فعالان ادبی از 14 کشور دنیا در این محل حاضر شدند. از طرف ایران نیز خانم مرضیه یحی پور استاد دانشگاه تهران حضور یافت. خانم یحی پور می گوید که در ایران انا آخماتوا یکی از معروفترین شاعران روس و پر خواننده ترین شاعر زن به شمار می رود.

اولین کتاب آنا آخماتوا و همچنین انتقادهای او از ادبیات روس سال 1960 به دست ایرانیان رسید. سال 1969 کتاب خاطرات آنا آخماتوا درباره ماندلشتام به ترجمه احمد پوری منتشر شد. سال 1974 به مناسبت 85 سالگی آخماتوا، کتاب «مرثیه های شمالی» برگردان آقای عبدالعی دستغیب و «نماز برای آرامش مردگان» (رکوییم) برگردان خانم پروین گرانمایه از زیر چاپ بیرون آمدند. مترجمین در وهله اول جذب نوع شعرسرایی آخماتوا و اشعار عاشقانه او می شوند. اما شعر «نماز برای آرامش مردگان» به سرنوشت مردمی می پردازد که در شرایط حکومت توتالیتار زندی می کردند. این اثر چندین مرتبه در ایران ترجمه شده.

آقای احمد پوری یکی از معروف ترین مترجمین شعر آنا آخماتوا در ایران است. ترجمه او از اثر «خاطره ای در درونم است» پنج مرتبه تجدید چاپ شده است و اخیرا ترجمه دیگری از «سایه ای در میان ما» به عرصه چاپ رسیده است. به گفته خانم دکتر یحیی پور، «احمد پوری» دارای استعداد شعرسرایی و حس هنری است که همین توانایی کمک می کند تا استعارات و حس شاعر را به خواننده منتقل کند و در خواننده احساس علاق به شخصیت شاعر را برانگیزد. با این حال، تمام ترجمه های پوری و افراد پیش از او بر مبنای متن انگلیسی صورت گرفته است. ترجمه از زبان انگلیسی باعث می شود که بخشی از متن از دست برود.

دکتر یحیی پور با تسلط خوب به زبان روسی این فضای خالی را برطرف می کند.

دکتر یحیی پور کتاب خود را زیر عنوان «آنا آخماتوا و دنیای شرق» به شرکت کنندگان در کنفرانس پترزبورگ معرفی کرد. این کتاب شامل ترجمه بیش از یکصد شعر از آنا آخماتوا به زبان فارسی است. ترجمه ها توسط مولف کتاب انجام گرفته است و این کتاب در ماه مه سال 2014 در تهران به چاپ رسیده. انتشارات موسسه مطالعات انسانی و فرهنگی کار نشر را به عهده داشته و این کتاب را به عنوان کتاب آموزشی دانشجویان زبان و ادبیات روسی زیر چاپ برده است. خانم دکتر یحیی پور ضمن صحبت راجع به کتاب خود می گوید: «هدف ما این نبوده که شعر کلاسیک روس را به همان صورت ماهرانه خانم آخماتوا برگردانیم. این کار ممکن نیست، زیرا تفاوت وزن در شعر روسی و فارسی کاملا قابل توجه است.

ترجمه شعر، به ویژه شعر شاعران قرن بیسم بسیار سخت است. و اشعار آنا آخماتوا در این میان جایگاه خاصی ارند. مسلما ترجمه به صورت مفهومی صورت گرفته است. اما برای من خیلی مهم بود که خواننده ایرانی نه تنها با زندگی اخماتوا آشنا شود که حتی انگیزه های اصلی در شعر و هنر او را دریابد و به عمق احساساتی که او در اشعارش بیان کرده پی ببرد. اشعار آخماتوا بسیار پرمعنا هستند و من سعی کردم که این معنا و مفهوم را منتقل کنم. این بخش سخت ترین قسمت کتابم بوده».

دکتر یحیی پور در مقابله خود راجع به کتاب روی موضوع «آنا آخماتوا و دنیای شرق» تاکید کرده و اظهار داشت که «وقتی صحبت از توجه اخماتوا به شرق مطرح می شود، نباید فراموش کنیم که نگاه پوشکین، لرمانتوف، فت، توتچف و همچنین همعصران اخماتوا همچون بونین، بالمونت، بریوسوف و یسنین به فرهنگ شرق قابل ملاحظه است.

سبک رمانتیک شرق تاثیر زیادی بر آثار نیکلای گومیلیف همسر اول آنا و پدر پسر او گذاشت. ولادیمیر شیلیکو شرق شناس برجسته روس نیز همسر دوم آنا آخماتوا بود.

شرق در خون اخماتوا جریان داشت. او حتی نام مستعار خود را آنا گورنکو بر اساس نام خانوادگی مادر جدش گذاشته بود که اصالتا تاتار بودند و حتی به اجداد خود می بالید. ویژگی های شرقی حتی در ظاهر آنا و در موهای پرپشت سیاهش، و بینی قوزدارش کاملا مشخص بود.

آنا در برخی اشعار خود را دختری از شرق می نامد. آنجا که می گوید:

و بلافاصه به خاطر آورد، چگونه در مقابلش سرفرو می افکند

مراقب دوست دختر شرقی ات باش

آنا آخماتوا در زندگی خود دو مرتبه از نظر جغرافیایی در دنیای شرق قرار گرفت. تابستان سال 1927 به قفقاز رفت تا در آب های درمانی کیسلاودسک و در استراحت گاه کوه های کرستاووی استراحت کند. اما این شرق را بیشتر از دریچه ادبیات بیان می کند و می گوید:

در این جا تعقیب و آزار پوشکین آغاز شده

و تعقیب لرمانتوف در اینجا به پایان رسید

دیدار دوم آخماتوما از شرق کمی بیشتر طول کشید. از سال 1941 تا 1944 او در تاشکند حضور داشت. این شهر از همان ابتدا برای او بیگانه و هیجان انگیز بود. آنا ورودش را به این شهر چیزی در حد بازگشت عرفانی تلقی می کرد. او می گوید:

من هفتصد سال در اینجا نبوده ام

اما چیزی تغییر نکرده است

کتاب آنا اخماتوا و دنیای شرق اولین کتابی نیست که درباره اشعار روس برای دانشجویان ایرانی نوشته شده است. از سال 2007 میادی به کمک خانم دکتر یحیی پور کتاب هایی درباره بونین، لرمانتوف، پوشکین و نیکلای گومیلیف منتشر شده است. دکتر یحیی پور سردبیر مجله پژوهشی زبان و ادبیات روسی است که به دو زبان در دانشگاه تهران چاپ می شود. مرضیه یحیی پور دوره دکتری را در دانشکده زبانشناسی دانشگاه دولتی مسکو به پایان رسانده و در همان جا از رساله دکتری با موضوع آثار لف تولستوی دفاع کرده است. بیش از 20 سال است که مشغول تدریس زبان و ادبیات روسی در دانشگاه تهران می باشد و کتاب ها و مقالات متعددی از وی به چاپ رسیده اند. به لطف تلاش های بی وقفه این استاد، صدها و شاید هزاران متخصص ایرانی در حوزه های مختلف همکاری های ایران و روسیه مشغول به کارند و فرهنگ روس را به خوبی می شناسند.


برچسب ها:

بحث و نظرات

ارسال نظر

لطفاَ همه فیلدها را پر کنید
نام و نام خانوادگی
ایمیل

آخرین