آنچه لازم است دربارۀ سرطان بدانيد

آنچه لازم است دربارۀ سرطان بدانيد دو شنبه 7 اردیبهشت 1394

آنچه لازم است دربارۀ سرطان بدانيد

 

مقدمه:

سرطان سومين عامل مرگ و مير در ايران است. . تخمين زده مي‌شود سالانه بيش از 70.000 مورد جديد سرطاني در كشور اتفاق بيافتد كه با افزايش درصد سالمندي در جمعيت كشور انتظار مي‌رود بروز موارد سرطاني در دو دهه آينده به دو برابر افزايش يابد.در صورت افزايش آگاهي ، تشخيص به موقع و درمان مؤثر، بسیاری از مبتلايان به سرطان مي توانند از عمري طولاني برخوردار شوند .

موسسه تحقيقات ، آموزش و پيشگيري سرطان در نظر دارد مجموعه اطلاعاتي را در قالب مطالب آموزشي درباره سرطان و علل احتمالي ، علائم هشداردهنده ، آزمون هاي غربالگري ، تشخيص ، درمان و راه هاي پيشگيري به شهروندان ارائه نمايد .

  • شناخت سرطان

سرطان‌ به دلیل تغییرات ژنتیکی در  سلول ها ايجاد مي شود . یک سلول طبیعی معمولاً پس از یک سلسله تغییر و تحول در ژن‌ها، به سلول سرطانی تبدیل مي‌شود . در شرايط عادی سلول‌ها، در حد نیاز بدن و به صورت كنترل شده، رشد کرده و تقسیم می‌شوند . زماني كه ژنتيك سلولي تغییر پيدا مي كند ، سلول به طور غير قابل كنترلي شروع به تقسيم مي كند و سلول‌هاي اضافي بوجود مي آيند كه اغلب تشكيل توده‌اي از بافت را مي‌دهند كه تومور ناميده مي‌شود. این تومورها مي‌توانند خوش‌خیم ( غير سرطاني ) و یا بدخیم ( سرطاني ) باشند.


 

تحقیقات نشان داده است که بعضی عوامل شانس ابتلا به سرطان را افزایش می دهند . بعضی از این عوامل خطر قابل اجتناب هستند . در طول زمان و تحت تأثیر چندین عامل سلول های بدن سرطانی می شوند . توجه داشته باشید که سرطان مسری نیست . سرطان به دنبال ضربه یا کبودی ایجاد نمی شود . داشتن یک یا چند عامل خطر به معنی این نیست که شما مبتلا به سرطان خواهید شد . بیش تر افراد هرگز مبتلا نخواهند شد . بعضی افراد به عوامل خطر شناخته شده حساس تر هستند .

  • شایع ترین عوامل خطر شناخته شده عبارتند از :
  • کهولت سن : کهولت سن مهم‌ترین عامل ایجاد سرطان است و بيش‌تر سرطان‌ها در افراد بالای 65 سال اتفاق مي‌افتد؛ اما در عين حال افراد در هر سنی، حتی در سنين کودکی، نیز ممکن است به سرطان مبتلا شوند.
  • دخانیات : استفاده از محصولات تنباكو و يا قرار داشتن پیوسته در معرض دود آن خطر ابتلاي به سرطان‌های ریه، حنجره، دهان، مری، مثانه، کلیه، حلق، معده، لوزالمعده و دهانة رحم را افزايش ميدهد.
  • کمبود فعالیت بدنی یا اضافه وزن : فعالیت بدنی کم و اضافه وزن از جمله عواملی هستند که خطر ابتلا به سرطان‌های پستان، روده بزرگ، مری، کلیه و رحم را افزایش مي‌دهند.
  • رژیم غذایی نامناسب : مصرف غذاهای آماده (به دلیل استفاده از نگهدارنده هایی مانند نیترات ها و نمک ) ، غذاهای نمک سود شده ،استفاده از مواد غذایی که به طور نامناسبی نگهداری شده اند، کمبود مصرف میوه و سبزی تازه ، و مصرف زیاد گوشت قرمز و گوشت های فرآوری شده ( سوسیس و کالباس ) و رژیم غذایی با فیبر کم از عوامل خطر بروز سرطان هستند .
  • مشروبات الکلی : خطر ابتلا به سرطان‌های دهان، حلق، مری، حنجره، کبد و پستان را افزایش مي‌دهد.
  • برخي مواد شیمیایی و مصنوعات خاص : كار و تماس با آزبست (پنبه نسوز)، بنزن، بنزیدین، کادمیوم، نیکل یا وینیل کلراید در محيط كارمي‌تواند موجب افزایش خطر ابتلا به سرطان شود.
  • پرتوی فرابنفش: از اشعة خورشید و دستگاه‌های برنزه کننده ساطع مي‌شود. این اشعه موجب پیری زودرس پوست و آسیب‌دیدگی آن مي‌شود و ممکن است به سرطان پوست منجر شود.
  • برخی ویروس‌ها و باکتری‌ها :

    -  ویروس پاپیلوم انسانی يكي از دلايل اصلي سرطان دهانۀ رحم است؛  همچنین در   ابتلا به دیگر سرطان‌ها نیز يكي از عوامل خطر به حساب مي‌آيد.

    -  ویروس‌های هپاتیت B و C: سرطان کبد ممکن است سال‌ها بعد از ابتلا به هپاتیت B و C بروز کند.

    -  ویروس لوسمي/لنفوم سلول‌هاي انساني خطر ابتلای فرد به لنفوم و لوسمي  را افزايش مي‌دهد.

    -  ويروس نقص ايمني انساني:ویروسی است که باعث بیماری ایدز مي‌شود. در افراد مبتلا ، خطر ابتلا به سرطان‌هایی مانند خون و نوع نادری از سرطان به نام ساركوم كاپوزي بسیار افزایش مي‌يابد.

    -  ویروس اپشتين- بار : عفونت ناشي از ویروس اپشتين- بار مي‌تواند خطر ابتلا به لنفوم را افزايش دهد.

    -  ویروس هريس انساني : این ویروس نيز مي‌تواند موجب بروز ساركوم کاپوزی شود.

    -  هليكوباكترپيلوري: این باکتری مي‌تواند موجب زخم معده و همچنین افزایش خطر ابتلا به سرطان‌های معده و لنفوم جدار معده شود.

     

  • پرتو يونيزان : اینگونه تشعشعات، پرتوهایی هستند که از فضای خارج جو زمین، از غبار راديواكتيو، گاز رادون ، اشعة ايكس و منابع ديگر ايجاد مي‌شوند و مي‌تواند موجب آسیب‌دیدگی سلول‌ها و ابتلا به سرطان شود.
  • برخی هورمون‌ها : هورومون درمانی مربوط به یائسگی ممكن است عوارض جانبی خطرناکی داشته باشد. هورمون‌ها مي‌توانند خطر ابتلا به سرطان پستان، سکته قلبی، سكتة مغزي یا لخته شدن خون را افزایش دهند. خانمی که در دوران یائسگی قصد هورمون درمانی دارد ، بهتر است قبلا" با پزشک خود دربارۀ فواید و زیان های این روش مشورت کند .
  • سابقة ابتلا به سرطان در خانواده (توارث) : درصد کمی از سرطان ها به شکل ارثی منتقل می شوند. در برخی موارد، آزمایش‌‌‌‌‌‌‌های ژنتیکی برای افرادی که سابقۀ ابتلا به سرطان خاصی در خانواده آن ها وجود دارد انجام می شود.

 

 

  • تشخیص زود هنگام سرطان

 

تشخیص زود هنگام سرطان در بسیاری از موارد شانس بهبودی کامل را افزایش می دهد . سرطان در مراحل اولیه به ندرت علائم هشداردهنده دارد .

اقدامات زیر به تشخیص زودرس سرطان ، به خصوص در افرادی که در معرض خطر بیشتری قرار دارند ، کمک می کنند :

 

  • 1-انجام معاینات منظم توسط خود فرد:
  • بررسی پوست برای یافتن تغییراتی که در پوست ممکن است بوجود بیایند ، مانند : زخم هایی که بهبود نمی یابند ، خال هایی که تغییر رنگ می دهند یا اندازه و شکل آنها تغییر می کند .
  • بررسی دهان به کمک آیینه به منظور یافتنتغییر رنگ ( لب ، لثه ، زبان و حفره دهان )، زخم ، ترک ، تکه های سفید رنگ ، تورم یا خونریزی .
  • در زنان ، انجام معاینات ماهیانه پستان برای یافتن برآمدگی یا توده در پستانیا ناحیۀ زیر بغل ، تغییر در ظاهر پستان یا نوک پستان ، تغییر در اندازه، شکل یا حس پستان ، فرو رفتگی نوک پستان به داخل ، تورم یا قرمز شدن یا پوسته پوسته یا ظاهر پوست پرتقالی پیدا کردن ، ترشح (مايع) از نوك پستان

     

  • 2-انجام معاینات منظم توسط پزشک

     

  • 3-انجام آزمون های غربالگری

 برخی از سرطان‌ها را مي‌توان پیش از آنکه در بدن علائمي‌ ایجاد کنند تشخیص داد. آزمایشات براي تشخیص سرطان (یا شرایطی که ممکن است منجر به سرطان شود) را در مورد افرادی که علائمي ‌از سرطان در آنها ظاهر نشده است آزمایشات غربالگری مي‌نامند.

آزمایشات غربالگری مي‌تواند در تشخیص و درمان زود هنگام برخی از سرطان‌ها ( مانند سرطان دهانه رحم ، پستان و روده بزرگ )  به پزشکان کمک کند. به‌طور كلي، اگر سرطان زود تشخیص داده شود درمانش آسان‌تر و مؤثرتر خواهد بود.

 

  • علائم هشداردهنده سرطان :
  • وجود توده یا ضخيم‌شدگي در هر قسمت‌ از بدن
  • رشد خال جدید یا تغییراتی در خال قدیمی
  • زخمي‌که التیام نمي‌یابد
  • تنگی نفس ، خشونت در صدا یا سرفه‌ای که از بین نمي‌رود
  • تغییراتی در اجابت مزاج ( تغییر در عادات اجابت مزاج به صورت اسهال یا یبوست که بیش از 6-4 هفته طول بکشد )
  • اشکال در دفع ادرار
  • ناراحتی پس از خوردن غذا ( سوء هاضمۀ مداوم )
  • اشکال در بلع
  • افزایش یا کاهش بی دلیل وزن
  • ترشحات یا خونریزی‌هاي غیر منتظره
  • احساس ضعف یا خستگی شدید
  • درد و ناراحتی با علت نامشخص که بیش از یک ماه طول بکشد .
  • تعریق شدید شبانه بدون علت مشخص

در بيش‌تر مواقع این علائم، به معنی وجود سرطان نیستند . همچنين ممکن است به دلیل وجود تومور خوش‌خیم یا دلایل دیگر باشند و تنها پزشک مي‌تواند در این مورد نظر دهد. شخصی که این علائم یا تغییرات دیگري در او مشاهده شود باید هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه كند تا مشکلاتش تشخیص داده شده و درمان شود.

 

  • تشخیص بیماری

اگر برخی علائم سرطان در شما آشكار شد و یا نتایج آزمایشات غربالگری مثبت بود،اين پزشک است که بايد تشخيص دهد این علائم و نتایج واقعاً مربوط به سرطان است یا دلایل دیگری دارد؛ پزشک احتمالاً سوابق پزشکی شخصی و خانوادگي شما را جویا مي‌شود و معاينة باليني انجام می دهد؛ او همچنین ممکن است دستور انجام برخی آزمون‌هاي آزمایشگاهی، تصوير‌برداری با اشعة ایکس یا دیگر آزمايش‌ها و فرایندهای پزشکی را صادر کند.

آزمون‌هاي آزمایشگاهی - آزمایش خون، ادرار یا دیگر مايعات بدن مي‌توانند به پزشک در تشخیص بيماري کمک کنند. این آزمایش‌ها مي‌توانند کیفیت کار یک اندام (مثلاً کلیه) را نشان دهند. از طرفی ، وجود بیش از حد برخی مواد در نمونه‌هاي آزمايش شده ممکن است نشانة سرطان باشد؛ به این مواد در اصطلاح نشانگرهاي تومور گفته مي‌شود. با این همه، تنها نتایج غیر عادی در آزمایشات دلیل قطعی وجود سرطان نیست و پزشکان نمي‌توانند تنها به نتایج آزمایش‌ها بسنده کنند.

عکس‌برداری - در روش‌هاي تصويربرداري تصاویری از داخل بدن تهیه مي‌شود که به پزشک در تشخیص تومور کمک مي‌کند. این تصاویر را به چند شیوه مي‌توان تهیه كرد: تصويربرداري با اشعة ایکس ، سی.تی.اسکن ، اسکن هسته‌اي، سونوگرافي ، ام.آر.آی و  PET  اسكن .

 

نمونه‌برداری (بیوپسی )-  پزشکان در بيش‌تر موارد برای تشخیص سرطان به نمونه‌برداری نياز دارند. برای اين كار، پزشک نمونه‌ای از بافت مشكوك را به آزمایشگاه مي‌فرستد و متخصص آسیب شناس ( پاتولوژیست ) آن را زیر میکروسکوپ بررسی مي‌کند.

 

  • مرحله‌بندي سرطان

پزشك برای انتخاب بهترین روش درمان، باید از وسعت (مرحله) بیماری مطلع باشد. در مورد بيش‌تر سرطان‌ها (مانند پستان، ریه، پروستات یا روده بزرگ) اندازة تومور و اینکه آیا سرطان به غدد لنفاوی یا دیگر قسمت‌های بدن منتشر شده یا نه، مشخص‌كنندة مرحلة بيماري است؛ براي اين منظور پزشک دستور انجام عکس‌برداری با اشعه ایکس، آزمون‌هاي آزمایشگاهی و دیگر آزمايش‌ها را صادر مي‌كند.

روشهاي درمان


جراحی

پرتودرمانی

شیمی درمانی

هورمون درمانی

درمان زیست شناختی

پیوندسلول های بنیادی

طب مکمل وجایگزین


 

  • توصیه هایی برای پیشگیری از سرطان

 

  • 1-تا حد امکان لاغر باشید ، بدون اینکه زیر وزن باشید .

     

    حفظ وزن مناسب در محدوده"  شاخص توده بدنی  ( BMI ) " سالم ، یکی از مهمترین اقداماتی است که می توان برای کاهش خطر ابتلا به سرطان انجام داد .

    وزن مناسب هر فرد به قد وی بستگی دارد. BMI  عددی است که از نسبت وزن ( کیلوگرم ) به مجذور قد ( متر ) محاسبه می‌شود. به‌طورکلی هر چه این عدد بالاتر باشد فرد دچارتجمع مقدار چربی بیش‌تری در بدن است.

     

              تحلیل BMI

     

    18.5               زیروزن     

    18.5 – 24.9    وزن طبیعی

    25.0 – 29.9    اضافه وزن

    30.0   و بالاتر      چاقی

     

    از BMI به‌عنوان یک شیوة غربالگری در باره احتمال تأثیر وزن در مشکلات سلامتی همچون بیماری‌های قلبی، دیابت و سرطان استفاده می‌شود. روش دستیابی به وزن بدنی مناسب ، ایجاد تعادل بین میزان انرژی دریافتی (غذا و نوشیدنی‌ها) با انرژی مصرفی (فعالیت بدنی) است.

    روش دیگربرای بررسی وزن مناسب ، اندازه گیری دورکمراست . اندازه مناسب برای زنان کمتر از 80 سانتیمتر و برای مردان کمتر از 94 سانتیمتر است .

    با تجمع چربی در دور کمر ، هورمون استروژن وارد جریان خون می شود و سطح سایر هورمون ها نیزافزایش می یابد که برای بدن مضراست . تجمع چربی دور کمر ارتباط قوی با سرطان پستان ( در زنان یائسه ) ، سرطان روده بزرگ ، لوزالمعده و رحم دارد .

     

  • 2-حداقل 30 دقیقه در روز فعالیت بدنی داشته باشید .

     

    بالغین: حداقل روزانه 30  دقیقه فعالیت بدنی متوسط تا شدید (بیش‌تر از فعالیت‌های روزمره) در 5 روز هفته یا بیش‌تر داشته باشید. در صورت امکان فعالیت بدنی به مدت 60-45 دقیقه توصیه می‌شود.

    کودکان و نوجوانان: حداقل روزانه 60 دقیقه فعالیت بدنی متوسط تا شدید در 5 روز هفته یا بیش‌تر داشته باشید.

     

    فعالیت بدنی به هر شکل ، خطر سرطان را کاهش می دهد . علاوه بر این ، موجب تقویت سیستم ایمنی و حفظ سلامتی دستگاه گوارش شده و از وزن گیری جلوگیری می کند .

     

  • 3-مصرف نوشیدنی های حاوی قند و غذاهای پرکالری نظیر غذاهای فرآوری شده با قند و چربی بالا و فیبر کم را محدود کنید ( نوشیدنی های حاوی قند مانند انواع کولا ها و آب میوه های صنعتی و غذاها یا میان وعده های پرانرژی مانند پیتزا ، مواد غذایی سرخ شده ، شکلات و شیرینی ) .

                مصرف آجیل ، دانه ها و برخی روغن های گیاهی در مقادیر کم مفید  است .

     

  • 4-مصرف موادی مانند سبزیجات ، میوه ها ، حبوبات و غلات کامل خطر سرطان را کاهش می دهد و به دلیل آب و فیبر زیادی که دارند احساس سیری ایجاد می کنند و روش خوبی برای حفظ وزن مناسب هستند .

    زمانی که غذایی را آماده می کنید ، بهتر است 3/2 بشقاب شما حاوی غذاهای گیاهی ، غلات کامل و حبوبات باشد .

     

  • 5-مصرف گوشت قرمز را محدود کنید ( حداکثر 500 گرم گوشت قرمز پخته شده در هفته ) و از مصرف گوشتهای فرآوری شده پرهیز کنید (مانند گوشت های دودی شده ، نمک سود شده ، سوسیس و کالباس ) .

     

  • 6-پرهیز از غذاهای شور و فرآوری شده با نمک .

    غذاهایی که خیلی شور باشند یا دارای مواد نگهدارنده حاوی نمک باشند می توانند شانس ابتلا به بعضی سرطان ها مانند سرطان معده را افزایش دهند . مقدار کمی نمک که به عنوان طعم دهنده در آشپزی استفاده می شود عامل خطر محسوب نمی شود اما نمک زیاد عامل خطر بیماری قلبی و فشار خون نیز محسوب می شود .مصرف زیاد نمک ممکن است به دلیل استفاده از غذاهای آماده ، سوپ ، سس ، نان و حتی خوراکی های شیرین مانند کلوچه ، غذاهای کنسروی و  ترشیجات باشد . بهتر است از غذاهای خانگی که با مواد تازه درست شده اند استفاده کنید .

     

  • 7-ویتامین های E, C, A D,و مواد معدنی مانند فولات ، سلنیوم ، کلسیم می توانند خطر بسیاری از سرطان ها را کاهش دهند . اینکه کدامیک اختصاصا" مفید تر است مشخص نشده است اما به نظر می رسد مصرف ترکیبی از همۀ آن ها مورد نیاز باشد لذا مقدار زیادی میوه و سبزیجات مختلف برای تأمین ویتامین ها و مواد معدنی مورد نیاز خود مصرف کنید و به مکمل ها متکی نباشید چرا که آن ها جایگزین یک رژیم غذایی متعادل نیستند و حتی مصرف خودسرانۀ آن ها ممکن است زیان داشته باشد .

     

  • 8-تغذیه انحصاری نوزاد با شیر مادر به مدت 6 ماه شیردهی می تواند به پیشگیری از سرطان پستان کمک کند و همچنین باعث جلوگیری از چاقی دوره نوزادی و چاقی در سنین بالاتر شود . افراد بالغی که اضافه وزن زیادی دارند ، بیشتر در معرض ابتلا به سرطان هستند .

     

  • 9-پرهیز از مصرف الکل مصرف الکل خطر سرطان های دهان ، حلق ، حنجره ، مری ، پستان و روده را افزایش می دهد .
  • 10-سیگار نکشید و از تنباکو استفاده نکنید . مصرف تنباکو به هر شکلی خطر سرطان را افزایش می دهد . تنباکو مهمترین عامل سرطان ریه و موثر در بروز سرطان های دهان ، حلق ، حنجره ، مری ، لوزالمعده ، دهانه رحم ، کلیه و مثانه است .خطر ابتلا به سرطان در افراد سیگاری که الکل مصرف می کنند بیشتر است .
  • 11-بیماران سرطانی که بهبود یافته اند می بایست به توصیه های پیشگیری در زمینه تغذیه ، حفظ وزن مناسب و فعالیت بدنی عمل کنند .

 

براي كسب اطلاعات بيش تر به پايگاه اينترنتي موسسه تحقيقات ،آموزش و پيشگيري سرطان به نشاني www.ncii.ir   ، مراجعه فرمائيد .


برچسب ها:

بحث و نظرات

ارسال نظر

لطفاَ همه فیلدها را پر کنید
نام و نام خانوادگی
ایمیل

آخرین